Miasto widziane oczami mieszkańców
Wśród nowych nabytków znalazły się zdjęcia przekazane przez Violettę Augustyn — ujęcia Warszawy z lat 50., 60. i 70. Miniaturowe fotografie z lat 50. z datowaniem w rogu, otwierają przed nami świat powojennego miasta, miasta w procesie odbudowy i powrotu do zwyczajności po dramatycznych doświadczeniach wojny.
Teren Instytutu Techniki Budowlanej prz Filtrowej 1. Widok od strony ulicy Wawelskiej (obecnie al. Armii Ludowej) na teren wystawy budownictwa. W tle po prawej widoczny jest fragment gmachu instytutu. Fot. ze zbiorów rodziny Violetty Augustyn, Październik 1951.
Duży zbiór fotografii przekazała również Maria Świętochowska — kolekcja obejmuje intymne, rodzinne kadry, wykonane na Starym Mieście, w okolicach Placu Małachowskiego czy nad Wisłą. Zdjęcia te pozwalają zobaczyć miejską przestrzeń, która była tłem dla prywatnych rytuałów: spacerów, rodzinnych świąt i drobnych momentów, które składają się na zwykłe warszawskie życie.
Widok z punktu widokowego na Gnojnej Górze, przy ulicy Brzozowej na Pragę. W głębi nad balustradą, na drugim brzegu Wisły widać siedzibę TKKF Rusałka, wcześniej Przystań Związku Urzędników Kolejowych RP. Fot. ze zbiorów rodziny Świętochowskich, początek lat 70.
Widok w kierunku Pałacu Czapskich z Krakowskiego Przedmieścia, od strony budynków Uniwersytetu Warszawskiego. Fot. ze zbiorów rodziny Świętochowskich, 8 maja 1992.
Z kolei zbiory otrzymane od Jakuba Wrzoska wprowadzają do archiwum energię wielkich wydarzeń. Znajdziemy tu kolorowe slajdy dokumentujące wizytę Jana Pawła II w 1979 roku czy fotografie z zawodów samochodowych na lotnisku Babice.
Ulica Królewska w czasie pierwszej wizyty papieża Jana Pawła II w Warszawie. Widok od strony placu Piłsudskiego (wówczas placu Zwycięstwa) w kierunku Krakowskiego Przedmieścia. Fot. ze zbiorów Jakuba Wrzoska, 2 czerwca 1979
Teren lotniska Babice. Przygotowania do zawodów samochodowych na drodze kołowania do pasa startowego. Fot. ze zbiorów Jakuba Wrzoska, koniec lat 70.
Wyjątkową wartość i silny ładunek emocjonalny mają fotografie z lat 40. wykonane na Żoliborzu i Polu Mokotowskim — powstałe jeszcze w trakcie II wojny światowej, stanowią przejmujące świadectwo prób normalnego życia mimo trwających działań wojennych. Obok nich znalazły się także pocztówki — relikty miejskiej ikonografii sprzed dekad.
Pole Mokotowskie. W oddali widoczne budynki przy placu Politechniki (po lewej) i Polnej od numeru 52 do 38. Fot. ze zbiorów Jakuba Wrzoska, kwiecień 1944.
Inny charakter mają fotografie od Anny Grażyny Pogorzelskiej. Jej zbiór obejmuje zdjęcia dokumentujące życie rodzinne od lat 30. po 80.. Przeprowadziliśmy także dwie rozmowy nagrane z samą darczynią. Jedna z nich została już opublikowana - „Reduta Wawelska i Zieleniak w czasie Powstania Warszawskiego”.
Skrzyżowanie ulic Wawelskiej i Raszyńskiej. Po lewej stronie znajduje się częściowo zasłonięty zielenią budynek Teatru Ochoty, dalej w prawo widać gmach mieszczący kiedyś Szkołę Nauk Politycznych (obecnie Krajowa Szkoła Administracji Publicznej) przy Wawelskiej 56. Fot. ze zbiorów Anny Grażyny Pogorzelskiej, 1966-67.
Do archiwum trafiła także pojedyncza, ale bardzo wyrazista fotografia z końcówki lat 90. od Damiana Chmielewskiego— ujęcie z Pałacem Kultury i Nauki, które wprowadza do tegorocznych zbiorów klimat schyłku dekady transformacyjnej, kiedy miasto nabierało zupełnie nowego rytmu.
Aleja Jana Pawła II. Od lewej widoczny jest hotel Holiday Inn (ob. Mercure Warszawa Centrum) przy Złotej 48/54, dalej w prawo nieistniejący dom handlowy Bogusz Center (później City Center) przy ulicy Złotej 44 oraz Pałac Kultury. Fot. ze zbiorów Damiana Chmielewskiego, 1998-99.
Wśród tegorocznych materiałów szczególne miejsce zajmuje kolekcja przekazana przez Dominika Zygmuntowskiego. Fotografie te wykonał ojciec darczyńcy — Maciej Marian Zygmuntowski, który jako młody chłopak uczęszczał do sekcji fotograficznej Pałacu Młodzieży. Zainteresowanie fotografią towarzyszyło mu przez lata, a jego kadry są świadectwem miasta widzianego uważnym i wrażliwym okiem.
Trasa Łazienkowska. Budowa wiaduktu w ciągu Alej Ujazdowskich na placu Na Rozdrożu. Widok od strony Wisły, z wykopu Trasy Łazienkowskiej. Fot. Maciej Zygmuntowski, 1972-73.
W zbiorach Społecznego Archiwum Warszawy znalazło się zdjęcie przez Wojciecha Letkiego.Fotografia wykonana została najprawdopodobniej w 1951 roku na ulicy Nowolipki, podczas powrotu z niedzielnego spaceru. W tle widać zieleń ogrodu Krasińskich oraz część odbudowanego już Pałacu Mostowskich. Natomiast Muranów jest jeszcze placem budowy, przez który prowadzi droga do domu.
Ulica Nowolipki obok widocznego przy prawym brzegu zdjęcia bloku przy Nowolipki 9. W głębi za nim widać boczną elewację Pałacu Mostowskich. Za nim w oddali widoczne są drzewa w ogrodzie Krasińskich. Fot. ze zbiorów Wojciecha Letkiego, ok. 1951.
Bardzo ciekawy zbiór zdjęć Warszawy przedwojennej udostępnił Jacek Lizończyk. Patrząc na te fotografie można poczuć klimat przedwojennego miasta. Są to wybrane zdjęcia z rodinnych albumów dokumentujących życie rodzinne.
Prudential widziany z placu Napoleona (obecnie pl. Powstańców Warszawy) fotografia przedwojenna ze zbiorów Jacka Lizończyka
Jednym z ważniejszych momentów roku była wystawa „Społeczne Archiwum Warszawy na Muranowie”, prezentowana w dniach 29 maja – 18 czerwca 2025 w galeJii SPLOT. Wydarzenia towarzyszące wystawie - dyżur naszego zespołu, spacer oraz warsztaty - były częścią ogólnopolskiego programu „Archifest”, organizowanego przez Centrum Archiwistyki Społecznej z okazji Ogólnopolskiego Dnia Archiwów Społecznych.
Fot. Adam Stępień / Centrum Archiwistyki Społecznej
Ekspozycja obejmowała fotografie ze zbiorów SAW, przedstawiające Muranów w różnych okresach — zarówno w czasie jego powojennego kształtowania, jak i współczesnej codzienności mieszkańców. Pokazane materiały ukazywały życie dzielnicy tak jak lubimy w SAW najbardziej — od środka, od podwórka.
Wystawa stała się nie tylko okazją do prezentacji zgromadzonych materiałów, ale także spotkaniem ze społecznością lokalną i impulsem do dalszego współtworzenia archiwum przez mieszkańców.
Fot. Adam Stępień / Centrum Archiwistyki Społecznej
Rok 2025 ponownie pokazał, że historia Warszawy kryje się nie tylko w muzeach, na stronicach książek czy w przewodnikach. Najczęściej czeka w szafie, w rodzinnym albumie, w zapomnianej kopercie. Wystarczy ją odnaleźć, by miasto mogło znów przemówić własnym głosem — głosem każdej i każdego z Nas.
Dziękujemy wszystkim osobom, które w 2025 roku podzieliły się swoimi fotografiami, historiami i czasem. Każde zdjęcie, każda opowieść i każdy album rodzinny wzbogacają wspólną pamięć o Warszawie. To dzięki Wam możliwe jest tworzenie żywego, otwartego archiwum miasta.
Fot. Adam Stępień / Centrum Archiwistyki Społecznej
Zapraszamy do obserwowania naszego profilu na Facebook’u i Instagramie, gdzie w każdy wtorek i czwartek publikujemy fotografie ze Społecznego Archiwum Warszawy.
Społeczne Archiwum Warszawy - projekt realizowany dzięki wsparciu finansowemu m. st. Warszawa.
